Tuesday, February 02, 2010

    'पाँच रूपैयाँ दिन्छ ?'


    ‘मालिक ! नमस्कार !’
    मलाई अथवा मजस्ता जोहोकिलाई पनि देख्नेबित्तिकै यसो भन्छ उसले। एकछिन आँखा ठूला पारेर अनुहार हेर्छ अनि सरासर आफ्नै बाटो लाग्छ ।
    ‘म बजिया हो । म साले हो । म कुकुर हो ।‘
    डुङ्ङ रक्सी गन्हाउँदै हाम्रो घरमा आइपुगेछ । ‘कसरी तिमी बजियो हो र?’ मेलै सोधेँ ।
    ‘मेरो बुढि मलाई त्यसै भन्छ ।‘ अनि हाँसेजस्तो गर्छ । फ्वाँ फ्वाँ श्वास फेर्छ । तर रिसाएको होइन । यसै गर्छ सधैँ ।

    मैले आजसम्म यो मान्छेलाई सामान्य रूपमा देखेको छैन । यति धेरै रक्सी खान्छ कि रक्सी नखाएको बेलामा समेत झ्याप हुनेगर्छ । रक्सी खाएको हो कि होइन कहिल्यै पनि थाहा हुँदैन । खाएपनि, नखाएपनि सधैँ मातिरहन्छ, सधैँ गन्हाइरहन्छ । अचम्मको मान्छे !
    ‘अस्ति छोरीको बिहे हुँदा ३ दिन चैँ मातेन ।‘ मेरी हजुरआमाले भन्नुभयो ।
    ‘तपाईँ थाहा पाउनुहुन्छ त्यसले खा’को र नखा’को ?’
    ‘होइन, त्यसकि बुढीले भनेकी ।‘
    अचम्म लागेन । कसैलाई पनि थाहा हुँदैन । उसकि बुढिलाई मात्रै थाहा हुन्छ त्यो पनि पसलेले भनेर । सुँघेर र व्यवहार हेरेर त उसले पनि थाहा पाउँदिन ।

    पहिला रिक्सा कुदाउँथ्यो । इटहरी चोकभन्दा २ किलोमिटर पूर्व रहेको बाँसबारीबाट इटहरी चोकसम्म । गाउँलेले भन्दा, माथि चारकोसे झाडिसम्म पुगेर रिक्सामा दाउरा बोकिदिन्थ्यो । त्यतिबेला पनि खान्थ्यो । तर कहिल्यै पनि दुर्घटना गराएन । दसकसम्म महेन्द्र राजमार्गमा ‘झ्याप’ भएर रिक्सा कुदायो तर ऊसँगजस्तो सुरक्षित अरू कसैसँग पनि अनुभव गरेनन् बाँसबारीवासीले । पाँच रूपैयाँ उसको रेट हो जे गरेपनि । पाँच रूपैयाँमा एक ग्लास आउँछ ।

    मान्छे बोक्दाबोक्दै उसको रिक्सा 'मालगाडि' भयो । जोकोहिले पनि जङ्गल पुर्या।उन थाले दाउरा बोकाउन । गाउँका भुस ओसार्न थाल्यो मान्छेलाई छोडेर । ऊ जसरी उभिन्थ्यो उसको रिक्सा पनि त्यसरी नै उभिन थाल्यो । कतिबेला पछाडि जान्छ र कतिबेला अगाडि आउँछ थाहै नहुनेगरि । मालिकले रिक्सा लग्यो र उसको दसकौँ लामो ड्राइभिङ् पेशा सङ्कटमा पर्यो ।
    दिवा गाडिमा काठमाण्डौ जाँदा बिहान पाँचै बजे इटहरी पुग्नुपर्थ्यो झोलीतुम्बा बोकेर । इटहरीसम्म पुग्नलाई समस्या ।
    ‘बिहान ४ बजे आऊ है कोलिया ।‘ गाउँलेको आग्रहलाई कहिल्यै नाइँ भन्दैनथ्यो ।
    हजुर उसको नाम 'कोलिया' नै हो । त्यसको अर्थ के हो मैले बुझेको छैन । थारू समुदायको मान्छे, उसैको भाषामा राखेको होला नाम । कोलियाको ड्राइभिङ् पेशा सङ्कटमा परेपछि दिवासेवाबाट काठमाण्डौ जाने बाँसवारीवासीलाई निकै अप्ठ्यारो पर्ने गरेको छ बिहान ईटहरीसम्म पुग्नलाई ।

    “मरगेले हम् । मरगेले हम् । कथि करिछे रे !!! ओँकरा छोड्दे !!”
    घरअगाडिको सानो खोलाबाट त्यहि कोलिया कराउँदै थियो । दारू खाएर झरेछ कि क्या हो भनेर हेर्न गाको त उसकी बुढिले पानीमा चोब्दै चप्पलै चप्पलले बजाउँदै रै’छे । बरा ! साह्रै भयो होला उसलाई पनि । सहनेसम्म त सहेकै थिई । आज सहनशीलताको बाँध फुटेछ क्यारे, मैले सोचेँ । लगभग आधा घण्टा लछारपछार पारि । अलि माथि उनीहरूकै घरको ट्वाइलटे जोडेका छन् त्यो खोलामा । तलपट्टी त्यहि खोलामा बुढाबुढि लडिबुडि गर्दैछन् । जय यिनीहरूको जुनी !! सोच्दै सोच्दै घर फर्किएँ । पानी फोहोर हुन्छ, ट्वाइलेट जोड्नु हुँदैन खोलामा भन्दा टेर्दैनन् । त्यहि पानीले मुख धुन्छन्, कुल्ला गर्छन्, भाँडा माझ्छन्, लुगा धुन्छन्, जुँगा धुन्छन्, पकाएर खान्छन् र खाएपछि पनि त्यसैमा आउने गरि व्यवस्था गरेका छन् । भनेको लाग्दैन ।

    कोहिकोहि थारू समुदायका मान्छे त बुझ्झकि, राम्रा पनि छन् । हाम्रो वडाको पहिलाको वडाध्यक्ष पनि थारू समुदायकै मान्छे हो । बाहुन, क्षेत्री नभएका होइनन् । तर ऊ नै एकदम ठिक मान्छे थियो । वडाध्यक्ष हुँदा उसले पनि धेरै सम्झायो आफ्नो समुदायको मान्छेहरूलाई । अलिअलि पढेका, बुद्धि भएकाले टेरे । अरू जहाँको त्यहिँ ।

    ‘एक बोरा घाँस काटिदेऊ न कोलिया ।‘
    घरअगाडि लर्बरिँदै गर्दा मम्मीले भन्नुभयो । रिक्सा साहुले लगेपछि बेरोजगार छ कोलिया । कहिले कसको हलो जोत्छ, कहिले कसको धान दाउनी गर्दै हुन्छ ।
    ‘पाँच रूपैयाँ दिन्छ ?’ यता फर्केर प्रश्न गर्छ ऊ ।
    सहमति जनाएपछि प्लाष्टिकको बोरा र हँसिया लिएर खेततिर लड्खडाउँदै लाग्छ । जति दारू खाएपनि पाँच रूपैयाँ र पाँच रूपैयाँका लागि गरेको कामलाई कहिल्यै पनि हल्का रूपमा लिँदैन । पैसा दिनेलाई खुसी नै पार्छ कामले । यो उसको अनौठो विशेषता हो । तर योबाहेक घरपरिवार, अन्य कुरा उसलाई केहि पनि मतलब हुँदैन कहिल्यै । झ्याप भन्ने कि नभन्ने, दोधारमै परिन्छ कहिलेकाहिँ त ।

    हिजो के भयो, कहाँ थिएँ, के गर्थेँ केहि थाहा हुँदैन कोलियालाई । रिक्सा कुदाउँथेँ भनेर पनि बिर्सिसक्यो । तर चढ्नेले बिर्सेका छैनन् । बुढिले कुटेको पनि बिर्सिसक्यो । हिजोका कुरा सबै बिर्सिन्छ ऊ । भोलि के हुन्छ पनि थाहा हुँदैन उसलाई । आज पैसा बचाएर भोलि सुखद् हुन्छ भन्ने कुरा कहिल्यै सोच्छ जस्तो लाग्दैन । छोराछोरीले के खालान् भोलिपल्ट, श्रीमतिको पेट के गरि पाल्नु हो, यी सबै कुरा उसको दैनिकिभन्दा टाढा पर्छन् । कोलियालाई मतलब छ त सिर्फ आजको । अहिलेको । अहिले दारू खाने पाँच रूपैयाँ कसरी जुटाउने ! सधैँ यसरी नै वर्तमानमा बाँच्छ ऊ ।

    हरबखत टोलाइरहने केदारजीको बारेमा पढ्दा हामी सबैले वर्तमानमा बाँच्न नसकेको पीडा व्यक्त गर्यौँ अघिल्लो पोष्टमा । वर्तमानमा बाँच्ने सोख हुँदाहुँदै भुत र भविष्यमा अल्झेको आफ्नो वास्तविकतालाई केलायौँ । कोलियाले पाँच रूपैयाँको रक्सीको लागि सोच्ला, त्यसको सट्टा हामीले राम्रै खानाको बारेमा सोच्लाउँ, दालभातको बारेमा सोच्लाउँ, पिज्जाबर्गरको बारेमा सोच्लाउँ, यत्ति होइन त ? वर्तमानमा हामी बाँच्न खोज्दा कोलिया र हामीमा के फरक भयो खानेकुराको प्रकारबाहेक ? वर्तमानमा बाँच्दा मनोरञ्जन गर्ने एउटा स्रोतमा हराइरहन्छौँ । कोलियालाई दारू खानु नै मनोरञ्जनको साधन लाग्यो र खायो । हामीलेई पनि त्यस्तै एउटा साधन चाहिने त हो ।

    मलाई लागेको कुरा चैँ हामीलाई वर्तमानमा बाँच्न नसकेकोमा पीडाबोध त छ तर वर्तमानमा बाँच्ने निहुँमा मानवजीवननै सार्थक नहुने हो कि भन्ने भयले पनि सँगसँगै सताउनेगर्छ । अनि सबै कुराको अनुभव गर्न र सबै प्रश्नका जवाफ पाउन त यो मानवजुनीनै पो निकै छोटो भएको हो कि !! एउटा हिन्दी गीतले ‘कन्फ्युजन हि कन्फ्युजन हे सोलुसनका पता नहिँ’ भन्थ्यो, साँच्चै यहि गीत गाउँदै पो जिन्दगीको अन्त्य हुन्छ कि क्या हो ? पीर लाग्न थाल्यो मलाई त !! यो जिन्दगी बाँच्ने कसरी हो ? जिन्दगीलाई उपलब्धिमुलक बनाउने कसरी हो ? आफूलाई मन लागेको कुरा गरेर हो कि समाजलाई चाहिएको कुरा गरेर ? भुत र भविष्यमा रूमल्लिएर हो कि वर्तमानमा ज्युनै निहुँमा क्षणिक स्वार्थ र मनोरञ्जनमा डुबेर ? प्रश्नैप्रश्नका ठेली उब्जिएका छन् । उत्तरको अपेक्षामा.....

    Friday, January 22, 2010

    केदारजी हरवखत टोलाईरहनु हुन्छ..



    कहिले कहिले त सोचाईको 'ओभर-डोज'नै हुन्छ । भावनाका ज्वारभाटाहरूले यहाँसम्म उथल पुथल वनाईदिन्छन् कि केदारजीको मस्तिष्क समयसमयमा तत्कालिन हाईटीको 'पोर्ट अउ प्रिन्स'जस्तै हुनेगर्छ । किन यतिधेरै सोचिन्छ भनेर पुनश्च त्यसमाथि पनि नसोचिनै हैन । व्याजको नि प्याज भनेजस्तो । वालकुमारीबाट कोटेश्वर जुत्ता वजाउँदै हाँनिदा मनोहरा पुल तरेको प्राय होसै हुँदैन अनि माथिवाट टाउको घोप्ट्याएर तल बगेको कालो पानी हेर्ने धोको प्राय अधुरै रहन्छ । वाटोमा हिड्दा छेवैमा आएर वोलाउनुस् त तपाई..अहँ.. वहाँको कानमा तरङ्गै उत्पन्न हुँदैन । घरमा रहँदा होस् या अरू कुनै वेला यो सिलसिलामा कुनै क्रम-भङ्गताको स्थिति देखापर्ने सम्भावना ज्यादै न्युन छ । मोटामोटी कुरा भन्नुपर्दा मैले यसैलाई जोड दिनुपर्ने हुन्छ; "केदारजी हरवखत टोलाईरहनु हुन्छ" ।
    सपना त्यसैको पुरा हुन्छ जसले सपना देख्न जानेको हुन्छ । यो वाक्यले सानैदेखि मनमा गहिरो प्रभाव पारेको छ । अनि हरवखत सपना देख्नुहुन्छ सुनौलो भविष्यको......सायद पुरा हुने आशामा । वहाँ चिन्तनशील व्यक्ति हो अथवा फगत भावनाका कुहिरि मन्डलमा हराउने कुहिराको काग । निर्णय लिन त्यति सजिलो देखिदैन यहाँनेरि । त्यसो त धेरै सोच्ने भन्दैमा वोल्दै नवोल्ने मान्छे चाहिँ पक्कै हैन । गफ पनि हुन्छन् नि वेला वेला घर परिवारसँग, साथीभाईसँग अथवा अरू जो कोहिसँग । गएको महिना नगरकोट वनभोज जाने कुरा भएको रहेछ अफिसमा । हिड्ने निर्धारित दिनभन्दा एक हप्ता अगाडिदेखि केदारजीले यहि वनभोजको वारेमानै सोच्नुभयो । कसरी तयारी हुने, को को जाने, के के गर्ने.........। अनि निर्धारित दिनमा जव नगरकोट पुग्नुभो वनभोजका लागि, खुवसँग जम्नुभो साथीभाई माझ राजनितिका कुरामा, देशको दुर्दशाको कुरामा , जागिरका कुरामा अनि हरू के के हो के के मा । आज वहाँलाई टोलाउने त्यति धेरै फुर्सदै भएन । साँझ घर आईपुगेपछि पो दिउँसोका डाँडा काँडा, वन-जङ्गल, हरियाली सवै एकतमासले सलवलाउन थाले स्मृतिमा । ओहो!! कुरै कुरामा लागेर पुगेको ठाउँको त आनन्दै पो उठाउन विर्सिएछ त,हत्तेरी । दिउँसोका थोत्रा कुरा त अफिसतिरै गरेको भए नि भैहाल्नेथियो नि किन नगरकोटै पुग्नुपर्नेथ्यो र? प्राय भविष्य सोचेर एकोहोरिने केदारजी आज केहि क्षण अघिको समय सम्झेर पछुताउन थाल्नुभयो अनि त्यसैमा टोलाउन पनि......।
    समय गतिशिल छ । यस्तैउस्तै गर्दै घरि के हुँदै घरि के हुँदै दिन महिना अनि वर्षै गएको नि पत्तो नहुने । केदारजीको हकमा नि त्यहि भयो । सँगै हुँदा गफ गर्दै अनि एक्लै हुँदा टोलाउँदै, सोच्दै...वहाँका नि निकैवटा वसन्त वाटो लागे । प्राय हरबखत विगतको पश्चातप अनि भविष्यको चिन्ता मात्र । के यसैगरी मात्र जीवन चल्ने हो ? वेलावेला साह्रै औडाहा महसुस हुनेगर्छ । अलिअलि चेत खुलेको विरामी जस्तो देखिनुभो केदारजी । साथसाथै ठुलो प्रश्नवाचक खडा भयो आफ्नै अगाडि । तर गर्ने पो के ? घरपरिवार अनि छोराछोरीको भविष्य वनाउन, आफ्नै गतिलो जीन्दगी वनाउन, सुखसँग वाँच्न, ठुलो ओहदामा पुग्न, सवैसामु चिनिन आदि इत्यादिका लागि सँधैँ परको मात्र सोचियो । ठूलो लक्ष्य वोकियो, धेरे थोर पुरा नि गरियो तर अचानक, आज आएर केदारजीलाई भयङकर ठुलो गल्ती गरेको महसुत हुँदैछ ।
    विगतलाई राम्रोसँग नियाल्ने हो भने वहाँको जीवन साह्रै गहिरो भास भएको दलदल जस्तो वन्छ एकपटक फेरि । पहिले सानामा सधैँ मीठो खानलाई मरि मेटियो । अलि ठुलो भएपचि धेरै पढेर पी.एच.डी गर्न मरि मेटियो । राम्रो जागिर खान, विहे गर्न, छोराछोरी पाउन, वुढेसकालमा आनन्दको रिटायर्ड जीन्दगी विताउन........। यि सवै पुरा नि भए । तर एकदिन जीन्दगीले साह्रै गहिरो प्रश्न गह्यो केदारजीलाई । तँ वर्तमानमा चैँ कहिले वाँचिस्??? हो, समय दौरानमा खोजेका जति सवै कुरा पाएँ मैले, सवै सपना पुरा भए, तर तिनै सपना पुरा गर्ने निहुँमा म वर्तमानमा ज्युन सकिन । म वर्तमानमा कहिल्यै रमाउन सकिन । सधैँ विगत र भविष्य मात्र हावी भयो जीवनभर । तपाईँ भुलेर पनि मेरो गल्ती नदोहोर्याउनुहोला है । जीवनमा सधैँ वर्तमानमा वाँच्न सिक्नुहोला नभए मेरो नियति तपाईले नि भोग्नुपर्ने हुनसक्छ । यो केदारजीको सुझाव हो अथवा अरू केहि? जेहोस् वहाँ यस्तै यस्तै वर्वराईरहनुभएको छ आज तर टोलाउनुभएको चाहिँ छैन ।





    Tuesday, January 12, 2010

    ‘आल इज वेल’


    काठमाण्डौ विश्वविद्यालय मेकानिकल इञ्जिनियरीङ् चौथो वर्षमा अध्ययनरत अभय श्रेष्ठ कागजमा ‘आल इज वेल’ लेखेर साथीहरूको छातीमा टाँसीदिँदै थिए । साथीहरू छक्क । ‘के गर्छ यो ?’ ‘अभय बौलाएछ’ यस्तै यस्तै भन्दै छाती थाप्दैथिए उनीहरू । बुझ्दै जाँदा त ढोका ढक्ढक्याइसकेको परीक्षामा साथीहरूलाई नआत्तिन भन्दै राम्ररी पढुन् भनेर पो साङ्केतिक रमाईलो गरेका रहेछन् अभयले । हो, आझ विद्यार्थीमाझ निकै नै लोकप्रिय बन्दैछ ‘आल इज वेल ।‘

    हुन त नेपाली टेलिभिजनमा पनि हाँस्य कार्यक्रमहरूको बहार आएदेखि तात्तो न छारोका विभिन्न थेगोहरू जनमानसका मुखमा झुण्डिएका छन् । सीताराम कट्टेल (धुर्मुस)को ‘मर्छु कि क्या हो !’, केदार शर्मा (माग्ने बुढा)को ‘लात्तले हानेर बारीका पाटामा पुर्या इदिन्छु’, जितु नेपाल (मुन्द्रे)को ‘एसएलसी एसएलसी पास भएको मान्छे’ अहिलेका केहि लोकप्रिय थेगोहरू हुन् । बालबालिकाहरू खेल्दाखेरि यिनै थेगोहरूको प्रयोग गर्दै मजा लिइरहेको देखिन्छ भने अधवैँसे र युवा उमेरका साथीभाइ पनि यस्तै थेगोहरूमा रमाईरहेको देखिन्छ । किरण केसीको ‘ए राता मकै !’ थेगो त रिङ्गरोड वरिपरि घुम्ने सार्वजनिक बसमा समेत लेखेको देखिन्छ । सवारी चालक साथीहरू पनि बेलाबेला शिबहरि पौडेलजस्तै ‘मुखाँ हान्नुजस्तो’ भन्दै साथीभाइलाई सौहाद्रपुर्ण गाली गरिरहेको सुनिन्छ । नेपालमा त एउटा थेगो नबनाई हाँस्य कार्यक्रमहरू नै नचल्नेजस्तो अवस्था सिर्जना भइसकेको छ । एउटा हाँस्य कलाकारलाई देख्नेबित्तिकै टिभी हेरिरहेका बालबालिका उसले भन्ने गरेको थेगो भन्दै हाँस्न थाल्छन् ।

    भर्खरै प्रदर्शनमा आएको आमिर खानको मुख्य भूमिका रहेको चलचित्र थ्री इडियट्समा उनले प्रयोग गर्ने थेगो ‘आल इज वेल’ले नेपाली विद्यार्थीहरूमाझ दह्रो पकड जमाएको छ । परीक्षा को तयारी गरिरहेका विश्वास पौडेलले त आफ्नो कोठाको ढोकामा नै ‘आल इज वेल’ लेखेर टाँसेका छन् । बिद्यार्थीका समस्याग्रस्त फेसबुक स्टेटसमा अचुक समाधानझैँ “आल इज वेल” कमेन्टमा झुल्किएको प्रशस्त देखिन्छ । नेपाली कार्यक्रमका थेगोहरू मात्र मनोरञ्जनका लागि वजन नभएका शब्दहरू हुलेर जबर्जस्ती हँसाउनका लागि बनाएको जस्तो देखिन्छ । न कुनै अर्थ छ, न कुनै भाव । ‘आल इज वेल’ले आत्मविश्वास बढाउने अचुक उपाय लिएर आएको छ । अझ चलचित्रमा गरिएको यो थेगोको व्याख्याले झनै मन छोएको छ सबैको । चलचित्रमा भनिएको छ ‘छातीमा हात राख्दै ‘आल इज वेल’ भन्दा समस्या समाधान त हुँदैन तर समस्या सँग जुध्ने आत्मविश्वास पैदा हुन्छ ।‘

    टुटेफुटेका बकम्फुसे थेगो बोल्ने बानी भइसकेका नेपाली विद्यार्थीलाई ‘आल इज वेल’ एउटा महत्वपुर्ण कडि भएको छ । जाँचको समयमा हुने बोझलाई हल्का गर्न धेरै साथीहरू ‘आल इज वेल’ भन्दै जाँचसँग नडराउने आत्मविश्वास पैदा गर्दैछन् । तपाईँहरूलाई पनि केहि समस्या पर्यो भने छातीमा हात राखेर ‘आल इज वेल’ भन्ने हो कि ? शायद हतारिएर काम बिगार्नुभन्दा यसो गरेर विस्तारै काम गर्दा सफल भई पो हालिन्छ कि !

    Friday, January 08, 2010

    अलविदा विष्णुलाल.....

    कहिले कहिले त नाकवाट अक्सिजन पनि भित्र छिर्न नपाएर अलमलिदो हो है? आजकाल यस्तो लाग्छ साँझ परेपछि । पुसको जाडो अनि विध्दुत प्राधिकरणको उपहार - लोडसेडिङ....। अँध्यारै अँध्यारो जतैपनि । आँखाले देखेजति अंधकारै भएपनि वरू यो मन चैँ उज्यालै छ है भनेर चित्त बुझाउने ठाउँ सम्म छैन । भित्रै अँध्यारो वाहिरै अँध्यारो । Critical Thinking and Decision Making भन्ने विषय पोहोर साल पढिएको थियो क्याम्पसमा । त्यहाँ लेखिएको एउटा कुरो अझै पनि घरी घरी दिमागमा रूमल्लिरहन्छ । "लेख्नको लागि सोच्ने हैन...सोचेको कुरा लेख्ने हो " । अंग्रेजीमा लेखिएको यो भनाईको मुलभाव मात्र याद छ, ठ्याक्कै शव्द आएन । अनि नेपालीमा उल्था गरेर कनीकुथी लेख्न खोज्दा फेद न टुप्पाको भयो कुरो । म लेख्नुभन्दा अगाडि प्राय सोच्ने गर्छु; के म साँच्चै सोच्छु अनि सोचेको कुरा लेख्छु अथवा लेख्नैपर्छ भनेर जवरजस्ती सोच्नखोज्छु ? यो स्वयं आफैलाई थाहा नभएको तर नितान्त व्यक्तिगत कुरो परेछ !!! आज चैँ अस्तिदेखि सोचेकै कुरो लेख्दैछु है ।

    जनआन्दोलन-२ का योद्दा विष्णुलाल महर्जनले अस्ति १८ गते शनिवार शाहदत प्राप्त गरे । त्यो दिन रेडियो-टि.भीमा राष्ट्र भक्तीले ओत्प्रोत भएका धेरै गीतहरू बजाईए । सवैले श्रद्धाञ्जली दिए अनि राष्ट्र बनाउने जिम्मा पाएका हाम्रा महान् हिमायतिहरूले त झन् शोक पुस्तिकामा हस्ताक्षर सहित ठूला ठूला वाणीहरू नै लेख्न भ्याए । माधवजी, झलनाथजी, पुष्पकमलजी, युवा नेता गगनजी अनि अरू धेरै देश वनाउने जिम्मेवारी पाएका महा-मानवहरूको हस्ताक्षरले शोक-पुस्तिका पुरै भरिएको थियो । यि सव चर्तिकालाको रमिते म पनि भएको थिएँ टेलिभिजन सेट अगाडि । झलक्क विष्णुलालको आँखावाट झरेको आँशुको पुरानो दृष्य टि.भीले देखाएको थियो एकपटक । त्यो आँशु मनमा यसरी बिझ्यो....म वर्णन गर्नसक्ने स्थितिमा छुईन ।
    आफ्नो शारिरिक अवस्थाका कारणले रोएका थिए होलान् उनी तर उनको आँशुले समग्र देशलाईनै रूजाएको भान हुन्थ्यो । उनले देखेको सपना, हामीले देखेको सपना धेरै मिल्छ एकआपसमा । तर कति सजिलै तुहिदै छन् ति सपनाहरू । यसको हेक्का कसैलाई नभएको त पक्कै हैन तर कोहि विवस छन् भने कोहि थाहा नपाएको अभिनय गरिरहेका छन् । अनि ति देश वनाउने ठेक्का लिएकाहरूको त झन् के कुरा गरी साध्ये र । सहिदका सपनाले पिरोलुन् तिनलाई । भनेको पुग्ने भए म यहि कामना गर्ने थिएँ ।

    देश अराजक भएको छ । दण्डहिनता व्याप्त छ । मनमानीको हैकम छ । जसले जे गरे नि हुँने । सडकवाटै गणराज्य घोषणा गर्न नि हुने , कोपनहेगनको किस्सा सेलाउन नपाउँदै, आफ्नै नाताका मान्छेलाई विना रोकटोक उच्चस्तरीय निरिक्षण समितिको सदस्य वनाएर अर्को चर्तिकाला देखाईदिन नि हुने...यस्तो नि हुने त्यस्तो नि हुने....यस्तै कुरा गर्ने हो भने त लामै सुची वन्ला भन्ने डर । जेहोस् राष्ट्र र जनतालाई जोताएर आफ्नै स्वार्थको वाली रोप्ने काम कसरी हुँदैछ यि जनप्रतिनिधिहरूवाट, सवैसामु उधाङ्ग छ । हामी राजनितिको अराजक र नाङ्गो नाच हेर्न विवश छौँ । विष्णुलालको आँशु मलाई बिझ्ला तपाईँलाई विझ्ला तर यिनलाई विझ्दैन ।

    संविधानसभाको म्याद सकिने दिन झन् झन् नजिकिदै छ । समयमा संविधान जारी हुन नसके देशमा राजनीतिक गतिरोध आउने प्राय निस्चितै छ । हामी सोचेभन्दा धेरै ठुलो राजनीतिक संकटमा पर्नेर्छौँ । तर सरकार वनाउने र गिराउने झिँगे खेलवाट राजनिति माथि उठ्न सकेको छैन । मुल मुद्दाहरू ओझेलमा परेका छन् । आफ्नै पहिचान खोज्न हम्मे हम्मे परेको छ जनतालाई । वर्षौँदेखि हाडछाला जोतेको आफ्नै ठाउँमा आफैँ विरानो भईएको छ । देशै विरानो लाग्ने यो कस्तो परिवर्तन ल्यायौँ हामीले ? म सोच्ने गर्छु बेलावेला । के दलिय स्वार्थ नै सवैथोक हो ? म माओवादी समर्थक भन्दैमा उसले गरेका सवै कामको आँखा चिम्लेर समर्थन गर्नै पर्ने केही छ ? एमाले समर्थक भन्दैमा माधव नेपालले गरेका झिँगे निर्णय र नियुक्तिहरूमा ताली वजाएर खुसी हुनैपर्छ भन्ने केही छ ? अथवा कांग्रेस हुँ भनेर गिरिजा र उनकी छोरीको हरहालतमा जयजयकार गर्नुपर्ने केही छ ? म तपाईँ पाठकको जवाफको पर्खाईमा छु । आफ्नै विचार भन्ने हो भने त मलाई आफु कुनै दल विशेषको मान्छे हुँ भनेर भित्रैबाट भन्नै मन लाग्दैन । दलिय स्वार्थ भन्दा धेरै माथि के राष्ट्रिय स्वार्थ छैन र? अनि यो स्वार्थ पुर्तीका लागि कुनै दलविशेषकै हनुमान हुनैपर्छ भन्ने केहि छ ? आफ्नो पार्टीको सरकार आए जागिरमा नियुक्ति हुने, पधोन्नति हुने तर स्वतन्त्र विचार राख्ने र कुनै दल विशेषलाई समर्थन नगर्ने चाहिँ सधैँ जहाँको त्यहिँ । यै परिपाटीले गाँजेको छ राष्ट्रलाई । अनि हामी वाध्य छौँ आफुलाई कुनै फलानोको हनुमान वनाउन र आँखा चिम्लिएर ताली वजाउन । बिडम्वनाका साथ भन्नुपर्छ, म पनि बाध्य छु । म एमालेलाई समर्थन गरूँला तर साँच्चै गगन थापा मेरो क्षेत्रबाट उठेभने म कांग्रेसलाई भोट हाल्नेछु, भाषणमा ठुला ठुला कुरा गर्ने माओवादीले साँच्चै राष्ट्रलाई अग्रगामी दिशा दिन सके गोलाकार भित्रको हँसिया हतौडालाई भोट हाल्नेछु अथवा केहि मन नपरे त्यतिकै तटस्थ बस्नेछु । यो आत्म निर्णयको अधिकार कहिले व्यवहारका उतार्ने होला हामीले? कहिले दलिय स्वार्थसँग आफ्नो स्वार्थ पनि मिसाउने होला हामीले ? म त्यो दिनको व्यग्र प्रतिक्षामा छु ।

    आज जुन राजनितिक अन्यौलको परिस्थितिमा हामी उभिएका छौँ त्यसले मुलुक र जनतालाई प्रतिगमनको बाटोतर्फ धकेल्ने सिवाय अरू केहि गर्न सक्दैन । हामी देशमा शान्ति, स्थायित्व, राजनितिक गतिरोधको अन्त्य र गणतन्त्रलाई पुर्ण संस्थागन गरिएको हेर्न चाहन्छौँ । ति सहिदका आँशुको मुल्यलाई सस्तो नठानौ । विष्णुलालहरू आफु घाईते बनेर सरकारले तला थपिदिने र मासिक १० हजार भत्ता दिने आस्वासनमा ६२-६३ को जनसागरमा मिसिएका थिएनन् । मिसिएका थिए त केवल एउटा सपना वुनेर.....नयाँ नेपालको सपना वुनेर । म लाचार छु । मात्र धम्की दिन सक्छु सहिदको आँशुले पिरोल्छ भनेर । तर सके त्यो आँशुले मलाई पिरोल्ला तर ति ६०१ का अगुवाहरूलाई पिरोल्दैन । अलविदा शहिद विष्णुलाललाई । म हिम्मत हार्दिन । तिमीले देखेको सपना हामीले देखेको सपना एकदिन अवस्य पुरा हुनेछ ।

    Thursday, December 31, 2009

    म धेरै मातेको छु (नववर्षको शुभकामना सहित)



    नया वर्ष सबैले
    विगतका तिक्ततालाइ विर्सिने दिन
    विगतका रिक्ततालाइ पुरा गर्न कम्मर कस्ने दिन ।
    मनाउने आ-आफना शैली हुन्छन ।
    कोही खाएर विर्सन्छन्
    , कोही नखाएरै विर्सन्छन् ।
    कोही खाएर मात्छन्, कोही नखाएरै मात्छन् । नखाएर मात्नेहरुका पनि आफनै रहरहरु हुन्छन ।
    तिनै मनभित्र भएका तर भन्न नभ्याएका रहरलाइ लेख्ने कोशिस गरेकी छु मैले ।
    सबैलाइ नयाँ वर्षको धेरै धेरै शुभकामना

    -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    आज म धेरै मातेको छु
    कुनैबेला
    एकपल्ट हेरेर मातेको छु
    कुनैबेला
    एकैपल्ट नहेरेर मातेको छु
    कत्रो शक्ति छ एकजोडी आँखामा
    आँखामा देखिएका तस्वीरहरुमा नै मातेको छु
    आज म नखाएरै मातेको छु ।


    न मताउने कुरा छ नजिक
    न बताउने कुरा छ नजिक
    त्यसै त्यसै म मातेको छु
    खै किन हो

    आज म धेरै मातेको छु ।


    कोही भन्छन केही पाएर मातें रे
    कोही भन्छन केही नपाएर मातें रे
    कसैले मलाइ लेख्न सकेनन्
    कसैले मलाइ देख्न सकेनन्
    पढ्नेले हल्लै हल्ला पढे
    लेख्नेले हल्लै हल्ला लेखे
    त्यसैले त
    म झन् धेरै मातेको छु ।



    प्रस्तुति: नम्रता गुरागाईँ
    अमेरिका

    Tuesday, December 29, 2009

    म,अमिर खान र मेरा गुरू

    निकै पहिले एउटा लेख पढेको थिएँ कान्तिपुरमा । 'कक्षामा हल्ला हुने मास्टरलाई खत्तम र सियो झर्दा पनि थाहा पाइने गरि विद्यार्थी शान्त राख्नसक्ने मास्टरलाई अब्बल दर्जाको भनेर चिनिन्छ नेपालमा' यस्तै यस्तै लेखिएको थियो । लेखका यी हरफहरू पढ्दैजाँदा मेरो आँखाअगाडि स्वर्णिमसमय कहलिएको स्कुलेजीवन चलचित्र हेरेजस्तै सलल बग्दै थियो । 'Pin Drop Silence ! Keep Silence !' शायद मलाई पढाउने गुरूहरूले ४० मिनेटको कक्षामा १५ पटक जति यहि वाक्य दोहोर्‍याउनुहुन्थ्यो । 'केहि बुझेको छैन भने मलाई सोध्ने, साथीलाई सोध्ने होइन' अर्को प्रख्यात उक्ति । शायद आफ्नै उमेरको साथीले व्याख्या गर्दा पो राम्ररी बुझिन्छ कि ! कसैलाई हेक्का छैन यसबारेमा । आफूले पढाउञ्जेल कक्षामा श्वास फेर्ने लासहरू बसिराखुन् भन्ने नेपाली गुरूहरूको मानसिकताले अझैपनि मास्टर र विद्यार्थीको बिच एउटा ठूलो पर्खाल खडा गरेको छ । घोप्टे, लामघारे, पुड्के, भुन्टेजस्ता नाम गुरूहरूको राखीदिएर पछाडि पछाडि बोलाउन त्यसै मजा आएको होइन विद्यार्थीलाई पनि ।

    लगभग २ वर्षअगाडि आएको अमिर खानको चलचित्र 'तारे जमिन पर'ले यस्तै यस्तै विषयको विश्लेषण गरेको थियो । स्कुलका शिक्षक शिक्षिका मात्र नभएर अभिभावकले पनि आफ्ना सन्तानमा लाद्ने स्वेच्छाचारीताले केटाकेटीमा पर्ने प्रभाव एकदमै राम्रो सँगले प्रस्तुत गरिएको थियो । धेरै मेरा साथीहरूले आफू त्यहि चलचित्रको पात्रझैँ भएको व्यथा पनि सुनाउने गर्थे । आज म इञ्जिनियरीङ्को विद्यार्थी भएपछि अर्को चलचित्र आयो अमिरकै '३ इडियट्स' । भारतको प्रतिष्ठित भनाउँदा कलेजको वास्तविकतालाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको उक्त चलचित्रले किन पनि अझै मन चोर्‍यो भने त्यसमा पनि मेकानिकल इञ्जिनियरीङ पढ्ने केटाहरूको कथा छ र म पनि त्यहि पढ्ने मान्छे । आफ्नै आफ्नै भएपछि त्यसमा विशेष चासो हुनु पनि स्वभाविकै भयो । बच्चा जन्मिएको १ मिनेटमा बाबुले 'मेरो छोरो इञ्जिनियर बन्छ' भनेको कुरा र 'मलाई कसैले कहिल्यै सोधेनन् कि के बन्न मन छ' भन्ने कुराले विशेष मन छोयो । यी दुई भनाइहरूले सिङ्गो चलचित्र बोकेका छन् । आज म मेकानिकल इञ्जिनियरीङ् तेश्रो वर्षको विद्यार्थी हुँ तर मोटरसाइकलको इञ्जिनमा के हुन्छ भनेर समेत म कसैलाई बुझाउन सक्दिनँ । ममात्रै होइन मेरा साथीहरू प्राय: कसैले पनि सक्दैनन् । Self ignition, spark plug, thermodyanamics, heat transfer यस्ता यस्ता कुरा त भन्न सकिएला तर चलचित्रमा अमिर खानले मेशिनलाई बुझाएजस्तो केहि कुरा पनि बुझाउने अवस्थामा छैनौँ हामी कोहिपनि । चतुर 'साइलेन्सर'ले दिएको जवाफजस्तो जवाफ फर्काउन सक्छन् कोहिकोहि घोकन्ते विद्याहरू, त्यति हो ।

    शिर्षक त राखेँ अमिर खान भनेर तर उसलेजस्तो व्यवहार देखाउन सक्ने कसैको पनि अनुहार सम्झनामा छैन । प्रोफेसर 'भाइरस'जस्ता मास्टरले गरेर आज हाम्रो शिक्षा यहाँसम्म आइपुगेको हो । बेलाबेला भेट्न गइरहने,साथीका कुरा लगाइदिने, लुसुक्क एक्लै गृहकार्य बुझाउन जाने र शब्दको अर्थ नै थाहा नपाई भट्याउने 'साईलेन्सर'हरूलाई ग्रेड दिँदा उच्चतम प्राथमिकता दिने 'भाइरस'हरूले गरेर नै यथार्थमा अमिर खानको जन्म हुन नसकेको हो । त्यस्ता मान्छे नभएका भने होइनन् । बुवाआमाले आफूप्रति गरेको लगानी र परीक्षाफलमा राम्रो अंकको अपेक्षा गर्दै, भएको प्रतिभा मारेर 'साइलेन्सर'तर्फ उन्मुख भएका धेरै अमिर खानहरू हामीसँगै पढ्दैछन् । गुरू भनेको जहिले पनि प्रेरणाको स्रोत त आदर्शको प्रतिमुर्ति हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो बुझाइ हो । तर यसको ठिकविपरीत आफ्नो सन्किपनको सिकार विद्यार्थीलाई बनाउने र घरमा श्रीमतिको दुई डाडु खाएको झोँकमा विद्यार्थीमाथि ४ डाडु बर्साउन खोज्ने मास्टरहरू छन् हाम्रो देशमा । शिक्षक भनेको के हो, कस्तो हुनुपर्छ शिक्षक, विद्यार्थीलाई पनि आदर गर्न मनलाग्ने ठाउँ के के हुन् भनेर थाहा नपाएका मास्टरहरू आज इञ्जिनियर,डाक्टर उत्पादनमा क्रियाशील छन् ।

    कक्षामा स्वतन्त्रताको ठूलो पाठ पढाएर घरमा छोरालाई जसरी भएपनि डाक्टर बनाउनुपर्छ भनेर सोच्ने धेरै गुरूबाहरूको भीड छ । अरूका सन्तानलाई पढाउन जाँदा तलब थाप्नको लागि जबर्जस्ती गएजस्तो गर्ने अनि आफ्नो सन्तान पढ्ने महङ्गा शिक्षण संस्थामा गनगन गर्न गइरहने यस्ता मास्टरहरूले गर्दा वर्षैपिच्छेको एसएलसी परीक्षाको परीक्षाफल झनै भयावह बन्दैछ । पढ्ने सामाग्री कम गराएर धेर विद्यार्थी पास गर्न उद्धत छ सम्बन्धित निकाय । उच्च आकांक्षा र अभिलाषा बोकेका जागरूक र मेहनती युवाहरू आफ्नै गुरूबाका कारण आत्महत्याको सिकार बनिरहेका छन् ।

    अमेरिकामा मेकानिकल इञ्जिनियरीङ् पढ्ने मेरो साथीले Designing of Robot Arms पढ्दैछ रे, म भने कहिले चौथो वर्ष पुग्छु र थोत्रे स्प्लेण्डरको इञ्जिन हेर्न पाइएला भनेर दिन गन्दै बसिरहेको छु । त्यो पनि थोत्रे मोटरसाइकल पाइएन भनेर ईञ्जिनको defination (fulcrum,valve,bla bla bla.....) पढाएर किताबे इञ्जिनियर बनाइदिन बेर छैन मेरा प्रोफेसर 'भाइरस'हरूले !!

    तस्वीर : काठमाण्डौ विश्वविद्यालयमा हामी सँगै पढ्ने '३ इडियट्स'हरू..



    Wednesday, December 23, 2009

    नेपालवन्द र कविज्यू!!

    ३ दिनको नेपाल-वन्द!! वाहिर वाहिर “यो वन्दले त खत्तमै गर्यो” भनेर जतिसुकै डुक्रिए पनि तीन-तीन दिनको विदा सोचेर मनचैँ साह्रै खुसी थियो । हुन त आफै कुनै उध्योगको उध्योगपति भए देखि, ज्याला मजदुरी गरेर कमाउनु पर्ने भए देखि अथवा सानतिनो व्यापारी व्यवसायी नै भएदेखि पर्नलाई त पीर पनि पर्थ्यो होला नि यो मनमा । चिन्ता नपर्ने त कि सरकारी जागिरेलाई कि खासै पढ्न मन नपराउने २-४जना तोरीलाउरे विध्यार्थीहरूलाई!! म दोस्रोमा परेँ । दैनिकि पुरै विग्रियो यो तीन दिनमा । सुकला रातिको १ वजे अनि उठाई विहानको १०:३० वजे । वेईज्जती कुरा । अरूले सुनेभने पनि के भन्दा हुन् छ्या... त्यसो त देश हामीजस्ता जागरूक युवाहरूकै हातमा छ भनेर टपर्टुईयाँ गफ पनि नहानिने हैन वेला वेला । अनि यति जागरिला फूर्तिला युवाको निन्द्रा खुल्ने समय विहानको १०:३० वजे । आफैदेखि लाज लाग्न थालिसक्यो । एकमनले त ठीकै नि हो...भोलिदेखि त फेरि एकाविहानै कुकुरले खै के नि नखाईकनै क्याम्पसमा हाजिरहुनुपर्छ । सुतिदिऊँ न विदाभरी जे पर्ला । मरिलानु के नै छ र........

    जीवन कति सुखी हुन्थ्योहोला आफुले सोचेजस्तै भैदिए सबैकुराहरू । त्यही वन्दको तेस्रो दिन- मंगलवार, मेरो सुत्ने चाहनामाथि पानी खन्याउन एकाविहानै घरैमा आईपुगे एकजना कवि । आउन त वुवालाई भेट्न आएका तर फेला पर्यो यो सुतुवा जागरूक युवा... ‘वुवा त ईटहरी जानुभाको छ सर, अहिले यहाँ हुनुहुन्न’ । मैले ढोला नखोली उनको प्रश्नको उत्तर दिएँ । सोचेको थिएँ- यति भनेपछि फर्केलान् भनेर । हे फसाद...कविज्यूलाई भित्रै नआई भएन । भाउन्न छुट्ला जस्तो भयो मलाई । खिस्स देखावटी हाँसो निकाल्न नि साह्रै अप्ठेरो हुने भन्या । घडी हेरेँ- विहानको साढे ६ भएको रहेछ । रातीको अवेला सुताई... यि कविले विजोग पारे आज मलाई.......

    एकैछिनमा गफ सुरू भैहाल्यो वैठक कोठाभित्र । अलि अलि घरेलु वातचित सकिएपछि कविज्यु त्यै काम गर्न लागे जुन नहोस् भनेर म मनमनै प्रार्थना गरिरहेको थिएँ । अन्दाजी १००-१५० पानाको थोत्रो थोत्रो डायरी निस्कियो झोलावाट । अव घटिमा १५-२० वटा कविता सुन्नुपर्छ मैले त्यो पनि उज्यालो अनुहार बनाएर । लौन कसैले वचाउनुपर्यो मलाई...मनमनै गुहार पनि नमागिएको हैन । भाई....यि प्रगतिशिल लेखक भनाउँदाहरू नाम मात्रका छन् । कुन चाहिँ त्यस्ता लेखकले प्रगतिशिल लेखनलाई न्याय गरेका छन् भन त मलाई... उनी बोलीरहदाँ सँगसँगै आक्रोस पनि पोखिरहेका थिए । त्यो मोदनाथ प्रश्रीत कसरी प्रगतिशल भयो ? सेता पानामा थारा अक्षरलाई घाँस हाल्दैमा प्रगतिशिल भईन्छ ? उनी झन्-झन् चर्किदै थिए । अनि म...ठूलै दिव्यज्ञान प्राप्तगरेझैँ जवरजस्ती मूख च्यातेर हो मा हो मिलाउँदै थिएँ । कविज्यू झन् झन् अनुहार रातो वनाउँदै जोसिदै थिए । प्रगतिशिल लेखक मात्र भएर के गर्नु? हामीजस्ता ‘पाउर’ नभएका निरिह सर्जकहरूको त केहि सोधी खोजीनै हुँदोरहेनछ यो देशमा । मलाई त अचम्म लाग्छ भन्या । यो १-२ दिनको विचमै कसैले उनको मन नराम्ररी दुखाएछ भनेर सजिलै अड्कल काट्न सकेँ मैले । तर मैले गर्न सक्ने भनेको चुपचाप उनका कुरामा टाउको हल्लाएर सहमति जनाउने मात्र । यसैवीचमा पीरो मरिच हालेको चिया उनका अगाडि टक्राएँ । रगतै चुहेला जस्तो उनको अनुहार अलि मत्थर भयो । झ्याल वाहिर वातावरण सेताम्य छ हुस्सु लागेर । मुटुकाम्ने चिसोमा चियाको सर्को तान्दा पेटसम्मै तातो पुगेको आफैले महसुस गर्न सकिन्थ्यो । तर काम्न चाहिँ छोडिएको थिएन ।

    भाई...अंकलले मसँग किन यस्ता कुरा गर्या होला भनेर तिमीलाई अप्ठ्यारो लागिरहेको होला...उनी अझै बोल्न खोज्दै थिए, म बीचैमा प्वाक्क हान्निएँ:-“छैन अंकल के को अप्ठेरो लाग्नु नि । झन्न यतिका कुरा हजुरसँग सिक्न पाउँदा..। उनी एकछिन हाँसे । हाम्रा कुरा यस्तै हुन् भाई के गर्नु । तिमेरू अलि कलिलै छौ । वरू वुवालाई चैँ भेटेर दिनभरी गफ हान्ने विचार थियो वन्दको सदुपयोग नि हुन्थ्यो आज..हा हा हा.....। त्यै त अंकल, अव ३ दिनमा त आईहाल्नुहुन्छ अनि फेरि आउनुहोला नि । घुमाउरो पाराले विदा दिन खोजेँ मैले तर एकसुरे कविले किन पो वुझ्थे र !

    ल ठीकै छ त्यसोभए । बोरू भाईलाई पो साहित्यमा कत्तिको रूचि छ, म एउटा कविता सुनाउँछु है त । मेरो अनुहार हेर्न लायकको भयो । जवाफको प्रतिक्षा नगरीकनै उनी भट्याउन थाले,

    “सार्दूल आफैमा...................................................

    म आफैँ विचल्लित मनले....................................

    शिव ‌ॐ शिव ॐ शिव ॐ शिव ॐ...................”

    लौजा....छाँगाबाट खसेजस्तो भएँ म । आफूलाई भयङ्कर प्रगतिशिल भनाउने यि कविको कविता त कैलाश पर्वतमा सुनाउने खाल्को पो रहेछ.....त्यसै अघिदेखिको खिन्न मन, झनै बिग्रियो । उनी अरू पनि कविता भट्याईरहेका थिए तर मेरा कानवाट भित्र छिरेनन् । सुनेको जस्तो अनि मन परेको जस्तो मात्र गरिरहेँ । उनी ९ वजेतिर बाटो लागे ।

    धैरै कुराहरू खेल्नथाले त्यसपछि । यो प्रगतिशिल भन्ने वादमा लागेकाहरूले कस्तो रचनाहरूको सिर्जना गर्छन् त्यो त साह्रै थाहा भएन मलाई तर यति चैँ ठोकुवा गरेर भन्न सक्छु; प्रगतिशिल धारका लेखक साहित्यकारहरू भगवानलाई चाहिँ मान्दैनन् । अनि यि कवि चैँ कुन प्रकारका प्रगतिशिल परेछन् मैले थाहा पाउन सकिन ।भित्र भित्र के गर्नछन् त्यो त थाहा छैन तर कमसेकम लेखनीमा यस्ता कुरा आउनुलाई प्रगतिशिल साहित्य मानिदैन । भन्लाई त सर्वहाराको पक्षमा कलम चलाउने अनि अध्यात्मलाई त्यति महत्व नदिने भनेर चिनाउछन् आफैलाई तर मेरो मनको आफ्नै तर्क चैँ के भने यस्ता कुनै वादको पछि नलागी के असल साहित्यको सिर्जनै हुँदैन र? लौ भैगो यस्ता कुरा धेरै गर्दिन । कुरोको चुरोलाई समाउदा, वाद योस् या निर्वाद साहित्यको बाटो अग्रगामी हुनुपर्छ । यो विषयमा धेरै कुरा नगरम् । मेरो गुनासो यत्ति मात्र हो- केहि विवेकशुन्य र चेतनाहिनहरूले हाम्रो साहित्यमाथि गरेको छेडछाडलाई तमाम बौद्धिक वर्गमा समेत नजरअन्दाज गरिदा किन कसैबाट पनि पहलगामी कदम चालिदैन? कुन स्तरको चेतना भएका साहित्यकारको बिगबिगी छ हाम्रो साहित्याकाशमा ? यसबारे बिष्लेशण हुन जरूरी छ । म त भन्छु आफुलाई ठूलै सर्जक भन्न रूचाउने तर यथार्थमा टपर्टुईया कवि साहित्यकारहरूको जमात धेर भएर नै हाम्रो साहित्य उँभो नलागेको हो । हैन भने के हो मलाई बताईदिनुहोला । आफ्नो हैसियतको हेक्का नभई अरूलाई नानाभाती गालीगरी हिड्ने प्रवृति भएका यस्ता कु:लेखकहरू पुस्तक छपाईको नाममा वनस्पतिको नास मात्र गरिरहेका छन्। हुन पनि कविहरू धेरै वाक्ला र कविता चाहिँ पातला भएको वर्तमान हो हाम्रो । बरू ति देवकोटा र लेखनाथहरू, हिजोका युद्धप्रसाद-सिध्दिरणहरू अनि आजका प्रश्रित र धराबासीहरू पो के भन्दा हुन् नेपाली साहित्यको यो दुर्दशा देखेर । आफैलाई धिक्कार्दाहुन् अरू के पो गर्न सक्थे र!!!

    अँ...यौटा कुरा त भन्नै विर्सेछु । जाने बेलामा आफ्नो रित्तो झोला देखाउँदै कविज्यू मै तिर हेर्दै थिए । सायद कुनै पुस्तकको आशामा होला । मैले साफ साफ भनिदिएँ; “अंकल यि कितावहरू मेरो वुवाका परे । मलाई पढ्ने सम्म त अधिकार छ तर आदान प्रदानको अधिकार चैँ छैन । माफ गर्नुहोला है ।“ उनले एकछिन केहि सोचेजस्तो गरे अनि सरासर आफ्नो बाटो लागे । म मनमनै अर्को कुरा नि सोच्दै थिएँ.....आजको निन्द्राको हिसावकिताव चाहिँ भरे चाँढै सुतेर मिलाउनुपर्ला..........

    Tuesday, December 22, 2009

    गजल


    एक दुई प्याकले हजुरलाई मतायो कि कतै
    अतितका ती रातले सतायो कि कतै

    बारम्बार बाडुल्की त मलाई पनि आउँछ
    दुईजिउ मेरो बतासले बतायो कि कतै

    निदरीमा पनि त म सिरानीलाई च्याप्छु
    आफ्नै तनलाई गाली गर्छु छटायो कि कतै

    छल्दो रैछ अधेरीमा कोही छाम्छु छेउमा
    दैवले नै रातकोलागी खटायो कि कतै

    पीरमा डुब्छु बिहानीमा छामीहाल्छु पेट
    राक्षसले रातै यस्लाई घटायो कि कतै

    मधुर ती स्वरहरु अधुराछन् बूढा
    कोही आई तारहरु कटायो कि कतै


     

    About GufGaf

    About Nepali literature,Idea on Politics,Views and Discussion,Nepalese students

    Your GufGaf

    Views and discussions is a great way to develop creative ideas. Your valuable article, thought and suggestion is waiting our doorway. Please do send it on prabesh@gufgaf.com, ashesh@gufgaf.com, saxam@gufgaf.com

    -- Copyright © 2009 गफगाफ डट कम