रङ

धमिलो रङले पोतेर
तिम्रो आकृति 
पहिलो पटक उतार्दैछु मनको क्यानभासमा
फिक्का मात्र यसकारण,
तिमी खुल्न चाहन्नौ संसारसित
केवल
तिम्रो ईच्छामा रङ पोख्दैछु म
उही चमक नभएको
गाडा नवस्ने रङ....

रङसँगको मेरो सामिप्यता
सायद,
हाम्रो संवन्ध जत्तिकै गहिरो हो
अथवा तिम्रो आँखाको भाव जत्तिकै गहिरो....
म चालै पाउँदिन
चित्रकारिता मेरो धर्म होईन,
तर 
यहि नित्य उठवासले 
तिम्रो आकृति माथि
पेण्टब्रस चलाउन जान्ने भएको छु म
भन,
कुन रङले सिंगारौ तिमीलाई आज ?
स्नेहको गुलावी रङले
कि सम्झनाको निलो रङले?

picture source: click on it.

यो आफ्नै मनको पिरलो….

यसरी नै वित्दा रहेछन् दिनहरू । थाहै नपाई......। यौटा झ्याल मेरो अगाडि...हेरेपनि अनि नहेरेपनि । वाहिर चिहाउँदा कहिले घाम लागेको, कहिले वादल लागेको, कहिले झरी परेको त कहिले साँझ परेको । लाग्छ म कुनै सिनेमाहलको पर्दामा यौटा कहिल्यै नसकिने चलचित्रको दर्शक भएको छु र हेरिरहेको छु......मात्र ऋतु परिवर्तन भएको.....वेला परिवर्तन भएको......सँगसँगै मेरो सोच अनि विचार परिवर्तन भएको!!!!!

साँच्चै भनौँ हैदरावाद आएदेखि यो झ्याल मेरो आत्मिय मित्र भएको छ ।  उसले मलाई वाहिरको सँसार देखाउँछ । उसले घाम देखाउँछ....म धर्ती उज्यालो भएको चाल पाउँछु, उसले रात देखाउँछ......म वेदनाको एक झल्को मनभित्रबाट महसुस गर्छु, उसले झरी देखाउँछ.......म निथ्रुक्क भिजेको मनलाई सम्हाल्न खोज्छु....। सिन्दुरे रङ पोतिएको त्यो पल्लो घरको भित्तो एकतमासले उभिएको छ पहिल्यै देखि......कालो रङको झ्याल कहिले काहीँ खुल्दो पनि  रहेछ । अनेक किसिममा आकृतिहरू नाचेको देखिन्छन् त्यहाँ । म एकतमासले हेरिरहेकै हुन्छु ।

फेरि अर्को विहान । मेरो झ्याल मलाई कुरिरहेको होला । ढोका खोलेर वार्दलीमा जान नसकिने त हैन...तर यो धर्तीको उज्यालो एकैपल्ट मेरो शरिरलाई सुम्पिने स्थितिमा छैन म । अनायासै दिन ढल्छ.....आजको साँझ मैले सोचेजति पट्यार लाग्दो छैन । मानिसहरूको चहलपहल अलि वाक्लै छ वाहिर । घरहरू सवै चम्किला छन्....ओहो ! कति उज्यालो छ आजको रात? मेरो मन सिरिङ्ग भयो । यो कालो अन्धकारलाई चिर्न एक चिम्टी उज्यालो नै काफी हुने.....यहाँ त अझ झिलिमिली पो छ त झन्....धत्तेरी आज त लक्ष्मीपूजा पो  । थाहा भईभई पनि भर्खर सम्झिए जस्तो गरी झल्ल्यास्स भएँछू म । सम्झी सम्झी विर्सिदै  अनि थाहा भएकै कुरो झल्यास्स सम्झदै। सायद दियो बाल्दा म नजिकका मान्छेहरूसँग हुन्थेँ अरूवेला.... आज नि  वाल्दैछु वार्दलीमा तर उज्यालो नभएको दियो.....अन्धकार चिर्न नसक्ने दियो ।

भाईटिकाको दिन विहानै फोनको घण्टी वज्यो । भाईको फोन रहेछ, सीता दिदीकोमा पुगिसकेछ विहानै । हाम्रो घरमा दिदी वहिनी छैनन् । तीन भाई हौँ सवैजना । सीतादिदी हाम्री फुपुकी छोरी....वहाँनै हाम्री दिदी....भाईटिका लगाईदिने आजसम्म....कुनै वर्ष छुटेका थिएनौँ हामी  । कहिल्यै पनि  दिदी वहिनी नभएको खल्लो महसुस गर्नु परेन हामीले । तर  आज रित्तै भयो निधार । खैर....यो धेरैको साझा कथा हो.....को पो होला र सधैँ सँगै वसिरहने भाग्यमानी । ईष्टमित्र साथीभाई भन्ने  नि बढो अचम्मको चिज हुदो रहेछ । यसैको यौटा साहारा छ अनि न वाँचिने रहेछ यो पराई ठाउँमा । फोनको घण्टी फेरि वज्यो म सुतिरहेको थिएँ फेरिपनि । यो निमन्त्रणा थियो भेटघाटको आजकै दिनमा । म हत्त पत्त नुहाई धुवाई गरेर त्यतापट्टी लागेँ । दिन रमाईलो सँग वित्यो । ८-१० जना भेला भएका थियौँ । खाना वनाउन सिपालु मेरो साथीले कुनै कसर बाँकी राख्नु भएन । साह्रै मीठो.....यति मीठो त घरमा पनि वेलावखतमा मात्र पाक्ने गर्थ्यो । अनि अर्को कुरो....आज धेरैपछि मैले दिल खोलेर वाँत मारेँ सवैसँग । बोल्दा पनि आफ्नै स्वर अर्कैको जस्तो लाग्ने । साँझ घर फर्किदा रात परिसकेको थियो । मेरो झ्याल मलाई पर्खेरै वसेको रहेछ । उसलाई आज वाहिरको झिलिमीली देखाउनु रहेछ अन्धकारमा....मैले भने, तिमीले देखाउने झिलिमिली मैले आज मनभित्रैवाट अनुभव गरेर आईसके.....आश्चर्य....यति भनिसक्दा पनि ऊ त्यहि कुरा मलाई देखाईरहेको थियो, मैले हेरेपनि अथवा नहेरेपनि.....सजिव र निर्जीवको फरक यतिवेला महसुस भयो मलाई । झ्यालले मलाई देखाएको  हैन.....केवल म त्यहाँबाट चिहाउँदो रहेछु....आफ्नो पहिचान लुकाएर संसार हेर्नलाई । म गलत रहेछु ।

धेरै पछि साथीभाईसँग रमाउन मन लाग्यो । अनुहार नराम्रै भए नि उज्यालो मुहार पहिलेभन्दा कता हो कता राम्रो । ऐनाले भनेको मलाई!!!! हाँस्न नि मन लाग्यो । वोल्न नि मन लाग्यो ।  एक्लिएर वस्नु कदापि ठिक लागेन अव ।  आज विहान सवेरै ढोका खोलेँ ।  एकछिनपछि घामको किरण कोठाभित्रै आएर छरपष्ट भयो । म फेरि कसैसँग वात मार्ने सोचिरहेको थिएँ । आज वार्दलिमा पनि गएँ अनि वाहिर हेरेँ । हो आज मलाई  अरूले नि हेरिरहेका थिए…….

दशैँ आयो!!!

त्यसो त दशैँ हरेक साल आउछ । हरेक पल्ट नआउने त ति क्षणहरू न हुन्…..दशैँ सम्झनु भनेको तिनै रमाईला पलहरूलाई स्मरण गर्नु हो । ति वालापनका क्षण....ति रमाईला दिनहरू…जुन कहिल्यै फर्केर आउदैनन् । हजुरआमाको टिको थापी नयाँ लुगा लगाएर हाँस्दै मामाघर जानुको मजा शब्दमा वयान गर्न म सायदै सकूँला । कति खुसी हुन्थ्यौँ हामी? सम्झदा सम्झदै पनि डाहा लागेर आउछ । अझ यो निर्जन ठाउँमा वसेर ति दिनहरू सम्झिन थाल्यो भने त....भो कुरै नगरम्!!

मलाई सवैभन्दा पहिले योगेश्वर अमात्यको यो गीत सम्झना आउँछ ‘दशैँ’ शव्द सुनेपछि……

“दशैँ नै हो कि यो मेरो दशा फर्कि आएको

वर्षनै पिच्छे किन यो मेरो टाउको खाएको

दशैँ आएको……दशैँ आएको”

खैर यसको शव्द पट्टि नलागौँ । सुन्नलाई रमाईलो छ त्यति हो । घरमै हुँदा त्यति वास्ता नहुने रै’छ । दशै आउथ्यो…जान्थ्यो…..जीन्दगी चलिरहन्थ्यो । तर यसपालि अलि भिन्दै खालको सन्नाटा छ मनभित्र । साँच्चै भनौ...मलाई ईर्ष्या लागेको छ ति साथीभाई देखि जो नेपालमा बसेर दशैँ मनाईरहेका छन् । म अलि टाढा छु…..छिमेकि मुलुक भारतमा । भौगोलिक द्रष्टिकोणले धेरै टाढा नभए पनि भावनात्मक रूपमा धेरै टाढा । यहाँको सँस्कृतिसँग हाम्रो केहि पनि मिल्दैन । मुश्किलले २ महिना हुन लाग्यो होला यहाँ आएको । घरको त्यति साह्रो न्यास्रो नलागे नि चाढ पर्वमा मन अलि बढि पिरोलिने रैछ । यो ठाउँमा दशैँ लाग्दैन कसैलाई पनि । के गर्नु मलाई त लाग्छ नि !

“अनि भेडाकै पाए नि ल्याएर खाउ न त । दशैँ हो ।

होस्…गनाउँछ साह्रै । मासु खान नि के मरिहत्ते गर्नु ।”

आज अमेरिकामा वस्नुहुने आन्टी(सानिमा)सँग भएको ‘गुगल टक’को अंश हो यो । त्यसो त वहाँ आफै नि वाहिर हुनुहुन्छ । तर चिन्ता मेरो गर्दै हुनुहुन्थ्यो….सुन्ने लाग्यो होला भनेर….छोराछोरी भनेका सँधै सानै हुने है? जुङ्गा दाह्री पलाईसक्दा पनि !!

त्यसो त दशै लालावालालाई आउने हो । धाईवाजीले भने जस्तै!! सम्झना पनि अलि बढी केटाकेटी छदाकै आउने के!! दशैँ मुखैमा आईपुग्दा हामी दाजुभाई(म र प्रवेश)लाई खपिनसक्नुको छट्पट्टी हुन्थेन….कतिवेला घरमा लुगा किन्न जोगमुनी जाने कुरो चल्छ भनेर । तारिक पक्का भएको दिन विहानैदेखि हामी केटाकेटीको रौनक नै अर्कै हुन्थ्यो । पसलमा फेरि झगडा…..एउटै लुगा मनपर्ने दुवैलाई!! सस्तो दुवैजना लाउने वाला थिएनौँ । चाहे त्यो ५० रूपैयाकै मात्र फरक किन नहोस्? हामी अर्को एउटा कलामा पनि निपुर्ण थियौँ त्यसताका । पैसा चोर्न!!! दशैँको बेला घरमा नयाँ ‘खुजुरा’ नोटका विटा विटा हुन्थे । दुईचारवटा सुटुक्क तान्दा कसले थाहा पाउँछ भनेर खुस्काईहालिन्थ्यो । तर नयाँ नोटका नम्वर क्रमैसँग हुदा रैछन् । हामीलाई के थाहा….चोर पक्राउ परिहाल्थ्यो नमज्जाले । एकआपसमा आरोप प्रत्यारोप सँगै दाजुभाईनै ट्वाईलेटको थुनामा परिन्थ्यो..…ज्या!!

टिका लाउने दिन पनि ठुलै लाप्पा पर्थ्यो हाम्रो, साईकल कुदाएर को मामाघर जाने भनेर । म अलि ठुलो भएकाले वाजी मेरो पोल्टामा आईपर्थ्यो प्राय । भाई(प्रवेश)को मुख हेर्न लायकको हुन्थ्यो अनि । मजस्तो साईकलमा सररर जान कहाँ पाउँथ्यो र विचाराले । चुच्चो मुख लाएर वुवा मम्मीसँग टेम्पोमा आउथ्यो । मामाघरमा ठुलै जमघट हुन्छ दशैमा । दुई मामा-माईजु, भाई वहिनी, हजुरवा हजुरआमा....छर छिमेक...सानो तिनो मेलै लाग्ने गर्छ । घोर्ले घसी ढल्छ अष्टमीमा । लिङ्गे पिङ खेल्न भनेर वस्नेत माल्दाईका छोराहरूको पछि लाग्थ्यौँ हामी । मामाघरमा ठुलो आगन छ । रंगीचंगी लुगा लगाएका हामी कहिले छुईडुम त कहिले लुकिडुम खेल्नमा मस्त हुन्थ्यौँ । विहान मात्र लिपेको आगन रैमठ्ठो पारेको देखेर हजुरआमाले खेद्नुहुन्थ्यो । हामी हाँस्दै मलखाडीतिर भाग्थ्यौँ । एकछिनमा फेरि जस्ताको तस्तै । कसले सक्ने र सम्हाल्न हामीलाई । ख्याल रमाईलो हुन्थेन त !! हामी दाजुभाईलाई उतिवेला मामाघरको हजुरवुवासँग भने अलि अलि रिस उठ्थ्यो । कारण टिका लगाएर ५ रूपैया मात्र दिनुहुन्थ्यो । केटाकेटीलाई पैसैको मात्र आस हुने जहिल्यै । चिनेजानेका कुनै पनि घर वाँकि रहदैनथे टिका लगाउन(पैसा वटुल्न!!) । त्यै मरितरि दुवैको मिलाएर २०० जति हुन्थ्यो । वुवाले कपि किन्नुपर्छ त्यो पैसाले भनेपछि खिन्न हुन्थ्यो मन । पछि मम्मीसँग कुरो मिलाईन्थ्यो । के के मात्र गरिदैनथ्यो र? अलिअलि त विर्सिन पनि पो थालिएछ अव त.....लौ हेर! आज भारी मनले हजुरवुवालाई सम्झिरहेको छु म । काठमाणडौँमा ढाडको अप्रेशन थियो अस्ति । हस्पिटलवाट डिस्चार्ज भए पनि डाक्टरले फेरि वोलाएको छ रे १५ दिन पछि । हजुरवुवा काठमाण्डौँमा....मामाघर खल्लो हुने भएछ यसपालि । घरमुली नै नभएको मूलघरमा के रमझम हुनु र?

कुरा जति गरे नि सिद्धिने हैन क्यार । अनि सवैका कथा उस्तै उस्तै । त्यै हो.....यो मोरो मन चुपलागेर वस्न मान्दैन । नानाथरिका तर्कना खेलिरहन्छन्न् । अनि साँच्ची.....हाम्रो घरकी हजुरआमाको त कुरै गर्न विर्सेछु । वहाँले लाईदिनुभएको टिकोको गाउँभरि वयान चल्छ । कति चिटिक्क पारेर लाईदिन सक्नु’भा हो । अहिले सम्झिदा पनि आँखै रसाएर आउँछ । मम्मीले घरको मुल खाँबोमा पुजा गर्दै गर्दा धनसारे वा’को मन्त्रोच्चारण सुनिन्छ छेवैको ढिकुटी कोठाबाट । कहिले काहीँ त झोक चल्छ, सट्ट एकवार घर पुगेर आउँ कि क्या हो भनेर । तर सवैकुरा भनेजस्तो सजिलो कहाँ र!!

[नयाँ लुगा, रातो टिको, कानमा जमरा, चारैतिर खुसियाली....नभन्दै दशैँ नि आयो है? यहाँहरू सवैलाई वडा दशैँ तथा विजयादशमीको हार्दिक मंगलमय शुभकामना । दुर्गा भवानीले हामी सवैको रक्षा गरून् ।]

तस्विर स्रोत: फोटोमा क्लिक गर्नुहोस्

चक्रपथ र ६ लेन....

अस्ति कल्ले पो एकजनाले भन्दैथिए, विश्वको सबैभन्दा असुरक्षित ट्राफिक भा'को सहरमध्ये काठमाण्डौ पनि पर्छ अरे । दिनहुँका दुर्घटना, बाटैभरि खाल्डैखाल्डा, तीव्र गति, मादक पदार्थको सेवन, लेन अनुशासन नमानेरलगायत विभिन्न कारणले सधैँ नै दुर्घटना हुने गर्दछन् । चालक, प्रहरी, व्यस्था गर्ने विभाग र सर्वसाधारण सबैको समान् दोष छ  यसमा । सबैको संयुक्त प्रयासबाट मात्रै काठमाण्डौको ट्राफिकलाई व्यवस्थित र मर्यादिन बनाउन सकिन्छ ।

अस्ति एकदिन बालकुमारीबाट चावहिल जाँदैथिएँ रिङ्गरोडै रिङ्गरोड । पिङ्गलास्थानबाट जाम रहेछ गौशालापट्टि । गाडिका बिचमा हुल्दै हुल्दै मोटरसाइकल अगाडि लाँदै थिएँ, अचानक मेरो अगाडि यस्तो भयो ।

गौशाला चोक पुग्नै लाग्दा जाम परेको बेलामा मेरो अगाडि स्कुटरमा रहेकी एक महिलाले बाटोको बिचैमा स्कुटर रोकेर केटाकेटी ओरालेर पसलतिर लागिन् । यी केटाकेटी जोखिममा पर्दैनन् त अब जाम खुल्ने बेलामा । भनेकै समयमा पसल पुगेर आइन्छ त ? के यसो गर्नु हुन्छ बाटोमा ? ट्राफिक दुर्घटना धेरै यस्ता लापरवाहिले हुने गरेका छन् । सधैँ निकायलाई दोष दिनुभन्दा आफूले पनि यस्ता काममा कमी ल्याइदिए ट्राफिक व्यवस्थापन सजिलो हुन्थ्यो कि काठमाण्डौमा ।

अनि यो दृश्य काठमाण्डौको कोटेश्वरमा देखिएको दृश्य हो । जापानी सहयोगद्वारा निर्मित ६ लेनको बाटोमा तीव्र गतिका कारण हुने दुर्घटना बारम्बार सुनिँदै आइन्छ । एक हजार वटा कुकुर र १६ जना मानिस यहि बाटोमा मरिसके अरे यति छोटो अवधिमै ।

कोटेश्वर मिनि बसपार्क भइसकेको छ अहिले विशेषगरि काभ्रे, सिन्धूपाल्चोक, दोलखा, रामेछाप, मन्थली, मेलम्ची जाने बाटोका लागि । बिहानै मानिसको ठूलै लर्को यसरी बाटोमा तामझामका साथ देखिन्छन् । तीव्र गतिमा गाडि गुड्नका लागि बनाइएको बाटोमा यसो गरेपछि हुँदैन त दुर्घटना ? 

सम्बन्धित निकायलाई दोष दिइरहनुभन्दा सबैले आ-आफ्नो ठाउँबाटै पहल गर्ने कि ?? दुर्घटना घण्टी बजाउँदै त आउँदैन...यस्तै साना कमजोरीले होइनन् र ??

वसन्तपुर….

ठूलो तर सानो ठाउँ काठमाण्डौ । ठूलो यसअर्थमा कि यसको क्षेत्रफल अलि ठूलै छ, चार कुना छोइहिँड्न अलि समय लाग्छ । सानो यसमानेमा कि यसो जाउँ न त भनेर जाने ठाउँ नै औँलामा गन्न पुग्छन् । हामी बटुलिएर प्राय: गइरहने ठाउँ चैँ वसन्तपुर । पहिलाको राजदरबार र अहिलेको पर्यटकसँग मागेर खाने भाँडो अनि दोश्रो दर्जाका नेताले आमसभा गर्ने ठाउँ बनेको छ वसन्तपुर ।

यसो टहलिँदै जाँदा मान्छेको बगालमा हराइन्छ कहिलेकाहिँ वसन्तपुरमा । कोहि संरक्षण क्षेत्रभित्र सवारीसाधन छिराउन सकस गर्दै भेटिन्छन्, कसैलाई मस्ती अँगालोमा बेरिएर बस्न नि पुगेको छ, चिया र बदाममा रमाउँदै भेटिन्छन् धेरै मानिसहरू । शान्ति, संविधानका र सामाजिक विषयवस्तुलाई आधार बनाएर केहि प्रदर्शनीहरू पनि बेलाबेला हेर्न पाइरईन्छ । यस्तै एउटा प्रदर्शनीको अवलोकन गर्यौँ ।

यसका प्रस्तोताका अनुसार यो आधुनिक युगको मान्छे हो जो प्रविधि र सामाजिक सञ्जालले बनेको छ ।

 

यस प्रदर्शनीका प्रस्तोताका अनुसार आधुनिक युगका मान्छेहरूको केन्द्रीकरण हुने ठाउँ अहिले शौचालय मात्रै बनेको छ । बाँकि सबै कुरामा मानिसहरूमा तीव्र ध्रुवीकरण आइसकेको छ ।

 

अब वेरोजगार जिन्दगी । के गर्ने त समय काट्ने भन्दा यसो चियासिया खा’र बसौँ भन्ने कुरा भयो । पछाडिपट्टि सानो गल्लीमा मिठो चिया पाइने ठाउँमा दिदी चिया पकाउँदै रै’छिन् ।

 

“तीन कप !”

चिया खाँदै गर्दा अगाडिको मन्दिर हेरेको त मन्दिरको अवस्था विजोग रै’छ !! मन्दिर कहाँसम्म र घर कहाँसम्म भनेर ठम्याउनै गाह्रो भयो एकछिन ।

 

विश्वकै सम्पदा सुचीमा परेको वसन्तपुर दरवार स्क्वायरमा रहेको मन्दिरको अवस्था यस्तो रै’छ । मन्दिर र घर छुट्याउन गाह्रो त छँदैछ, विभिन्न तुल टाँगेर यसलाई कुरूप बनाइएको रहेछ ।

 

वसन्तपुर डुल्दै गर्दा धेरै माया लाग्छ यसको । यो यस्तो नहुनुपर्ने हो । अस्ति भारत भ्रमणमा जाँदापनि सानो सानो कुराहरूलाई कस्तो मजाले जोगाएर अनि व्यवस्थापन समिति बनाएर सबै कुराहरूको उचित संरक्षण गरेको पाइयो । हाम्रो देशको भने विश्व सम्पदा सुचीमा रहेको वसन्तपुरलाई कहिले सफा, स्वच्छ पार्ने हो खै !!!